Dit is hoe hagel ontstaat en wanneer je grote hagelstenen kunt verwachten

20 januari 2022, 08:00

Weerweetjes
Grote hagelstenen, foto Arthur de Jong

Hagel is niets meer dan kleine klompjes ijs, maar hoe ze ontstaan en wat daar voor nodig is kun je lezen in dit artikel. Er zijn ook verschillende soorten hagel en het is handig als je deze uit elkaar kunt houden. Kleine hagelstenen veroorzaken weinig schade, maar grote hagelstenen kunnen gevaarlijk zijn.

Hagelstenen ontstaan niet uit wolkendruppels of ijskristallen zoals regendruppels en sneeuwvlokken die daarna naar beneden vallen. Hagel ontstaat juist als kleine klompjes van ijskristallen en onderkoelde waterdruppels door sterke luchtstromen omhoog worden geblazen, daarna naar beneden vallen en vervolgens opnieuw omhoog worden getransporteerd. En bij elke ronde die de hagelsteen maakt wordt hij groter.

Deze luchtstromen komen alleen bij buien voor en worden veroorzaakt doordat (relatief) warme lichte lucht opstijgt en koudere zware lucht (veroorzaakt door verdamping) daalt. Bij elke bui zijn deze luchtstromen anders en deze veranderen continu. Hierdoor kunnen de hagelstenen opeens niet meer meegenomen worden voor nog een rondje en vallen ze uit de wolk. Het gaat dan hagelen. Meestal zijn de hagelstenen dan niet groot en kleiner dan 1 cm. Hoe langer de hagel blijft ronddraaien, des te groter wordt de kans dat de hagel niet meer in de omhooggerichte luchtstroom terecht komt. En als hagelstenen groter worden (2-4 cm) kunnen deze door het toenemende gewicht uit de wolk worden geslingerd.

Maar hoe ontstaat hagel in de wolk?

Hagel bestaat uit dunne laagjes ijs. In hagelbuien vriest het bovenin de bui, maar onderin de bui is de temperatuur boven nul. Bij de weg omhoog krijgt de hagelsteen een extra laagje ijskristallen. Onderweg naar beneden zal de hagelsteen aan de buitenkant een beetje smelten. Dit laagje bevriest daarna weer. Hierdoor krijgt de hagelsteen niet de witte luchtige structuur van een sneeuwvlok, maar een hard uiterlijk met afwisselend transparante en wittere laagjes.

Ook op een hete zomerdag vriest het op een hoogte van zo’n 3-4 km. Stevige zomerbuien kunnen makkelijk 10 km hoog worden en deze buien kunnen soms hagelstenen produceren van 5 cm of meer. Bij extreem zware buien zijn onder ideale omstandigheden zelfs stenen van 10 cm mogelijk. Alleen bij zomerse buien kan hagel zo groot worden. De buien zijn dan veel hoger, met sterkere luchtstromen en de warmere lucht bevat ook veel vocht. De hagelstenen groeien sneller en maken ook meer rondjes voordat ze naar beneden vallen.

In de winter en het vroege voorjaar is hagel veel kleiner. Foto Corry van Daalen.
In de winter en het vroege voorjaar is hagel veel kleiner. Foto Corry van Daalen.

Het hele jaar door kans op hagel

Toch kan hagel het hele jaar voorkomen. In de winter is de lucht veel kouder, maar zolang de onderkant van de wolk nog rond nul is kunnen hagelstenen ontstaan. Deze zien er wel heel anders uit. De stenen zijn wit, ondoorzichtig en van binnen lijkt de structuur een beetje op sneeuw. De hagel is kleiner dan een halve centimeter. Deze hagel veroorzaakt nooit schade door de val, maar kan bij een stevigere bui de straat in enkele minuten tijd geheel wit maken en gladheid veroorzaken. Is de temperatuur echt onder nul, dan krijg je geen hagel maar sneeuw.

Doordat deze hagel voornamelijk in het winterseizoen voorkomt, wordt deze ook wel winterhagel genoemd. Meteorologen spreken ook wel van korrelhagel om aan te geven dat het om korrels gaat in plaats van stenen. Deze pleonasme vinden veel mensen verwarrend. Daarom spreken we van hagel en noemen we in de zomer de mogelijke grootte van de hagelstenen.

Vooral in de zomer is bij hagelbuien altijd kans op onweer. Lees ook hoe onweer ontstaat.

Author Image

Matthijs van der Linden

Meteoroloog

Reageer via Facebook

Weernieuws-onderwerpen

Kies een onderwerp om meer te weten te komen over het weer…

Nieuwsoverzicht

Weeronline nieuwsbrief

Ontvang wekelijks de leukste nieuwtjes en weetjes over het weer

email-black