Nog even en dan begint de meteorologische herfst. Kunnen we deze herfst veel regen verwachten of is het vaak droog en zonnig? Je leest het in deze seizoensverwachting!
1. Wat is een normale herfst?
De dagen worden korter, de bomen verkleuren en het is vaker koud en nat; het kan niet anders dan herfst zijn. Tijdens dit overgangsseizoen daalt de gemiddelde maximumtemperatuur flink, van 21 graden begin september naar slechts 8 graden eind november. Over de hele herfst is het ’s middags gemiddeld zo’n 15 graden. Ook de nachten worden steeds kouder. De minima dalen van gemiddeld 11 naar 3 graden en op ongeveer vijf nachten per herfst komt de temperatuur onder het vriespunt.
Denk je aan de herfst, dan denk je al snel aan regen. Dat is niet onterecht, want de herfst is het natste seizoen van het jaar. In september valt gemiddeld 78 mm regen, in oktober 86 mm en in november 84 mm. Toch verandert het karakter van de regen gedurende het seizoen. In september zijn het vaker kortdurende, stevige buien, terwijl het later in de herfst vaker langdurig (mot)regent. In september regent het ongeveer 7% van de tijd, in oktober 8% en in november zelfs 10%.
Ondertussen worden de dagen in rap tempo korter. Begin september hebben we nog ongeveer 13,5 uur daglicht, eind november is daar nog maar 8 uur van over. Bovendien wordt het steeds vaker bewolkt. In september schijnt de zon nog 40% van de tijd dat het licht is, in oktober 36% en in november slechts 25%. Daarmee neemt het aantal zonuren af van gemiddeld zo’n 5 uur per dag in september naar slechts 2 uur in november. Door de langere nachten en sterkere afkoeling neemt later in de herfst ook de kans op mist toe.
2. Wat is de invloed van klimaatverandering op de herfst?
Na de zomer is de herfst het sterkst opgewarmd door klimaatverandering. De gemiddelde herfsttemperatuur ligt inmiddels ongeveer 2,5 graden hoger dan aan het begin van de vorige eeuw. En de opwarming gaat door. Aan het einde van deze eeuw ligt de gemiddelde maximumtemperatuur in de herfst naar verwachting nog 1 tot 5 graden hoger dan nu. Hoeveel warmer het precies wordt, hangt vooral af van de hoeveelheid broeikasgassen die we nog uitstoten.
Klimaatverandering heeft ook invloed op de neerslag. Sinds halverwege de vorige eeuw is de herfst ongeveer 15 procent natter geworden. Die trend zet waarschijnlijk door: aan het einde van de eeuw kan er in de herfst 1 tot 13 procent meer neerslag vallen dan nu. Hoe groot de toename precies wordt, is nog onzeker.
Ook stormen horen bij de herfst. Klimaatverandering lijkt weinig invloed te hebben op hoe vaak het in Nederland stormt. Veranderingen zijn klein en vallen binnen de natuurlijke schommelingen van het klimaat. Wel is vrij zeker dat stormen in een warmer klimaat meer regen kunnen brengen, omdat warmere lucht meer vocht kan bevatten.
Door klimaatverandering is de kans op een zachte herfst groter dan vroeger en ook een natte herfst past bij de langetermijntrend. Als komende herfst die trend volgt, ligt een zachte en natte herfst dus voor de hand. Dat is echter geen garantie: natuurlijke schommelingen kunnen er nog altijd voor zorgen dat de herfst kouder of droger uitpakt.
3. Wat is de invloed van afgelopen zomer op komende herfst?
Afgelopen zomer verliep zeer zonnig, droog en uitzonderlijk warm. Het was zelfs de warmste zomer ooit gemeten. Een warme zomer betekent echter niet dat de herfst automatisch ook warm verloopt. Dit wordt vooral bepaald door de windrichting en of er koele lucht uit het oosten ons land instroomt of juist zachtere lucht uit het westen.
Aan het begin van de herfst kunnen de gevolgen van de warme en droge zomer nog wel een tijdje doorwerken. De warmte die in de bodem en het zeewater is opgeslagen, is namelijk niet meteen verdwenen. Toch heeft de luchtcirculatie uiteindelijk veel meer invloed op het verloop van de herfst. Vooral bij wind vanaf zee kan de warmte van afgelopen zomer nog een rol spelen, want ook de Noordzee is daardoor uitzonderlijk warm geworden.
De meteorologische zomer van 2026 was recordwarm, zonnig en droog. De gemiddelde temperatuur is uitgekomen op 19,3 graden, 0,4 graden boven het vorige record.
4. Wat is de invloed van de warme Noordzee op de komende herfst?
De Noordzee bereikte deze zomer de hoogste temperatuur ooit gemeten. Water koelt veel langzamer af dan land en daardoor blijft de warmte van afgelopen zomer nog lang aanwezig. De kans is dan ook groter op een zachte herfst.
Het warme zeewater kan ook gevolgen hebben voor de neerslag. Door de hoge watertemperatuur kan meer water verdampen, waardoor er meer vocht beschikbaar is voor buien. Onder gunstige omstandigheden kan per graad warmer zeewater maandelijks zo’n 20 mm extra water verdampen. Vooral in de kustgebieden kan een warme Noordzee daardoor bijdragen aan grotere neerslaghoeveelheden.
De uitzonderlijk warme Noordzee geeft dus een extra zetje richting een zachte en mogelijk natte herfst. Daarvoor moet de wind wel vaak vanaf zee waaien. Bij een oostenwind is de invloed van de Noordzee veel kleiner. De seizoensmodellen kunnen ons meer vertellen over welke windrichtingen komende herfst waarschijnlijker zijn.
5. Heeft El Niño invloed op de komende herfst?
Momenteel is sprake van El Niño en de verwachting is dat deze de komende maanden verder versterkt. De kans op een zeer sterke El Niño tijdens de herfst is zelfs 90%. Dat heeft wereldwijd grote gevolgen voor het weer. Zo ontstaan boven de Stille Oceaan doorgaans meer tropische stormen en tyfoons, terwijl het Atlantische orkaanseizoen juist vaak rustiger verloopt. Ook kan El Niño in delen van Azië en Afrika zorgen voor droogte.
Voor Nederland zijn de gevolgen tijdens de herfst echter klein. Uit de sterke El Niño kunnen we dus niet concluderen dat komende herfst bij ons warmer, kouder, natter of droger wordt. Pas later kunnen de gevolgen merkbaar worden: in het voorjaar na een El Niño is het in Nederland gemiddeld wat natter. Voor onze herfstverwachting geeft El Niño dus weinig extra informatie.
6. Wat zeggen de seizoensmodellen?
Op basis van het klimaatgemiddelde, de opwarmende trend en het extreem warme zeewater zouden we dus een natte en zachte herfst verwachten. De grootschalige luchtcirculatie ontbreekt echter nog in dit plaatje. Seizoensmodellen kunnen daar meer informatie over geven.
Volgens de modellen begint september natter dan gebruikelijk. Met een westenwind worden geregeld buien of regengebieden aangevoerd. In de loop van de maand lijkt het dan vaker droog te worden, tot de laatste week wanneer de neerslagkansen weer toenemen. De temperaturen lijken de hele maand boven de normaal uit te komen, dat wil zeggen; 21 graden aan het begin van de maand en 19 graden aan het eind van de maand.
Voor oktober en november geven de seizoensmodellen aan dat een westelijke stroming domineert. Dat betekent dat er geregeld buien of regengebieden worden aangevoerd en met het warme zeewater wordt dan extra veel regen verwacht. Deze maanden kunnen dus kletsnat verlopen. De temperatuur komt volgens de seizoensmodellen gedurende deze maanden zo’n 1-2 graden boven het gemiddelde uit. Dat komt neer op 16 graden in oktober en 9 à 10 graden eind november.
7. Is de herfstverwachting betrouwbaar?
Meer dan twee weken vooruit is een gedetailleerde weersverwachting niet mogelijk. Een algemene trend kan echter wel al ver vooruit worden geschetst. In deze herfstverwachting kunnen we dus niet vertellen of het op een specifieke dag in de herfst gaat regenen, maar wel of de herfst als geheel bijvoorbeeld vaker zacht, koud, nat of droog weer lijkt te brengen.
De onzekerheid is bij een herfstverwachting bovendien relatief groot. De herfst is een overgangsseizoen waarin warme en koude lucht elkaar regelmatig afwisselen. In andere delen van de wereld is de voorspelbaarheid groter, bijvoorbeeld doordat El Niño daar een duidelijkere invloed heeft op het weer. Voor Nederland is die invloed klein en blijft het dus extra lastig om de herfstmaanden vooruit te kijken.
Conclusie: nat en zacht
Kortom, deze herfst lijkt zachter en natter te verlopen dan normaal. In september liggen de middagtemperaturen vaak rond 20 graden, in oktober rond 16 graden en tegen het einde van de herfst rond 9 à 10 graden. Daarbij moeten we rekening houden met stevige buien in september en veel regen in oktober en november. Hoe de herfst uiteindelijk precies verloopt blijft natuurlijk onzeker, maar op dit moment wijzen de meeste signalen dus richting een zachte en natte herfst.
Hoofdfoto: Burry Van den brink
Foto videothumb: Ton Wesselius
