Hoop jij op winterweer met veel sneeuw en ijs? Of wil je liever een zachte winter? Winterliefhebber of niet, een zachte winter zou vanwege de lage gasvoorraad helemaal niet verkeerd uitkomen. In deze winterverwachting vertellen we wat een normale winter tegenwoordig in ons land inhoudt. Daarnaast kijken we aan de hand van verschillende factoren of we daar deze winter mogelijk van afwijken.
Hieronder bespreken we een aantal signalen voor de komende winter.
1. Winters worden warmer, maar winterweer blijft mogelijk
Tegenwoordig verlopen de meeste winters zacht en nat. Dat heeft niet alleen te maken met onze ligging aan de Noordzee, maar ook met de opwarming van het klimaat. Zachte zuidwestenwinden komen steeds vaker voor en voeren bovendien zachtere lucht aan dan vroeger. Ook de koude noorden- en oostenwinden zijn tegenwoordig minder koud dan voorheen. Toch komen koudere periodes met vorst en sneeuw ook nog in de huidige winters voor, alleen minder vaak dan vroeger. De afgelopen januarimaand is daarvan een mooi voorbeeld. Toen kregen we in Nederland te maken met een opvallend sneeuwrijke periode.
Deze eeuw zijn bijna 78% van de winters zachter dan normaal verlopen en slechts 22% van de winters verliep relatief koud. Statistisch gezien is de kans op een koude winter dus een stuk kleiner, maar ook in zachte winters kwam het de afgelopen jaren soms tot schaatspret of een winterse verrassing.

2. Brengt een verzwakte poolwervel winterweer?
De afgelopen weken heb je de term misschien al eens voorbij horen komen. De poolwervel, ook wel de polar vortex genoemd. Deze zou zijn afgebroken, met een sneeuwrijke en koude winterperiode tot gevolg. Maar hoe zit dat nu precies?
In werkelijkheid ligt het iets genuanceerder. De poolwervel is eigenlijk een groot gebied met koude lucht boven de Noordpool, omringd door krachtige winden die op grote hoogte van west naar oost waaien. Wanneer die winden verzwakken of de poolwervel zelfs uit elkaar wordt getrokken, kan dat gevolgen hebben voor het weer op het noordelijk halfrond. De straalstroom kan hierdoor meer gaan slingeren, waardoor koude lucht vanuit het poolgebied gemakkelijker naar het zuiden kan uitstromen.
Zo'n ontwikkeling kan de kans op winterse omstandigheden op het noordelijk halfrond enkele weken later vergroten. Dat zou dan grofweg moeten gebeuren vanaf eind november/begin december. Toch is zo'n verzwakte of afgebroken poolwervel absoluut geen garantie op winterweer. Een verstoorde poolwervel vergroot hooguit de kans op een winterse periode ergens op het noordelijk halfrond. Of die koude lucht ook daadwerkelijk onze kant op komt, is nog maar de vraag. Daarvoor moeten de drukverdeling en de positie van de straalstroom namelijk precies goed uitpakken.

2. Koude novembermaand voorteken van een koude winter?
Voor het eerst sinds 2019 hebben we dit jaar te maken met een koude novembermaand. In De Bilt zijn inmiddels al negen vorstdagen genoteerd. Dat is uitzonderlijk veel voor november. Betekent dit ook dat de kans op een koude winter aanzienlijk groter is?
Eigenlijk zegt het op zichzelf niet zo heel veel. Toch zien we in de statistieken wel degelijk een klein verschil. Als we alle winters sinds het begin van de metingen onder de loep nemen, blijkt dat een koude november iets vaker wordt gevolgd door een koude winter dan een normale of zachte november. Van de 95 onderzochte winters volgde in 31,6% van de gevallen een koude winter op een koude novembermaand. Bij een normale of zachte november was dat 26,3%. Een verschil van ruim 5%.
Dat is een klein verschil, maar zeker geen overtuigend bewijs dat ons een koude winter te wachten staat. Kijk bijvoorbeeld maar naar 2019. Ook toen hadden we een koude novembermaand, maar de daaropvolgende winter verliep juist uitzonderlijk zacht. De winter van 2019-2020 bracht dan ook nauwelijks winterweer.

3. De invloed van de Noordzee
De Noordzee speelt een belangrijke rol in ons weer gedurende alle seizoenen. Waar het in de zomer aan zee juist wat koeler is dan landinwaarts, werkt de Noordzee in de winter precies andersom. Het zeewater houdt de kustgebieden dan relatief zacht. Met een wind vanaf zee kan het aan het begin van de winter daardoor vaak nog behoorlijk zacht blijven, zeker wanneer het zeewater warmer is dan gebruikelijk.
De Noordzeetemperatuur ligt momenteel tussen de 11 en 13 graden. Daarmee heeft het zeewater een vrij gebruikelijke temperatuur voor deze tijd van het jaar. Aan het begin van de winter zorgt een wind vanaf zee er doorgaans voor dat het nog niet echt koud wordt, zeker niet in de kustgebieden.Toch kan de Noordzee in de winter ook juist bijdragen aan winterse buien. In december is het zeewater namelijk nog relatief warm ten opzichte van het land. Wanneer (zeer) koude lucht vanuit het noorden over de Noordzee stroomt, ontstaat er een groot temperatuurverschil. Hierdoor kunnen stevige buien ontstaan, die boven land een winters karakter kunnen krijgen, met hagel, natte sneeuw en soms zelfs sneeuw.

4. De rol van Super El Niño
Het kan je bijna niet zijn ontgaan. De afgelopen maanden is er al talloze keren over gesproken. Op dit moment hebben we te maken met een El Niño die precies tijdens onze wintermaanden haar hoogtepunt bereikt. Bij een El Niño is het zeewater rond de evenaar in de Stille Oceaan warmer dan gebruikelijk. Op dit moment ligt de afwijking al rond 3 graden boven het gemiddelde.
Er is een super-El Niño op komst! De eerste tekenen van deze zeer krachtige El Niño zijn te zien in de oceaan. De wereld moet zich schrap zetten voor natuurrampen.

Naar verwachting wordt de piek in december of januari bereikt, met een afwijking van mogelijk meer dan 3,5 graden. Daarmee zou dit de sterkste El Niño ooit gemeten kunnen worden. Wereldwijd heeft dit enorme gevolgen. Denk aan hogere temperaturen, extreme droogtes, maar ook gebieden waar het juist uitzonderlijk nat wordt.
Maar wat betekent dit voor onze winter? Nederland ligt natuurlijk op grote afstand van de Stille Oceaan. Hoewel El Niño wereldwijd een grote invloed heeft op het weer, zijn de gevolgen voor Nederland minimaal. Uit statistieken blijkt wel dat de kans op een natte lente toeneemt na een El Niño, maar voor de wintermaanden is geen duidelijk verband aangetoond. We kunnen dus niet zomaar stellen dat deze uitzonderlijk sterke El Niño automatisch leidt tot een zachte of juist koude winter.
5. Heeft een actieve zon invloed op de winter?
Afgelopen winter zaten we rond een zonnemaximum, een periode waarin de zon relatief veel zonnevlekken en zonuitbarstingen vertoont. Daardoor konden we het afgelopen jaar regelmatig het noorderlicht vanuit Nederland zien. Ook dit jaar is de zon nog behoorlijk actief. Het zonnemaximum mag dan wel achter ons liggen, de zonneactiviteit is nog altijd hoger dan gemiddeld. Wellicht krijgen we komende winter onder de juiste omstandigheden opnieuw de kans om het prachtige noorderlicht te bewonderen.
Er wordt weleens gesproken over een mogelijk verband tussen de zonneactiviteit en de kans op winterweer. Een verband is er echter helemaal niet. Als we naar het verleden kijken zien we dat koude winters zowel tijdens zonnevlekkenminima als tijdens zonnevlekkenmaxima voorkwamen. Er is dus geen duidelijk verband tussen de zonnecyclus en het verloop van de winter. Op basis van de huidige zonneactiviteit hoeven we dan ook niet uit te gaan van een zachte winter. De zonnecyclus biedt daarvoor geen betrouwbare aanwijzingen.

6. De sneeuwbedekking op het noordelijk halfrond
Om koude lucht in ons land te krijgen moet de wind uit het noorden tot oosten waaien en moet het in Noord- of Oost-Europa koud zijn. Is het daar nog zacht, dan brengt zelfs een noorden- of oostenwind de winter niet snel in ons land.
Begin november was de winter in Scandinavië en Rusland nog niet echt op gang gekomen en lag de sneeuwbedekking onder het gemiddelde. De afgelopen dagen is daar echter verandering in gekomen. Vooral in Scandinavië is het flink afgekoeld en is het op grote schaal wit geworden. Ook de komende periode lijkt er regelmatig koude lucht vanaf de Noordpool naar deze gebieden uit te stromen.
Daardoor zal het sneeuwdek voorlopig waarschijnlijk verder toenemen. Dit zijn interessante ontwikkelingen, want een uitgebreid sneeuwdek en een flinke voorraad koude lucht in Noord- en Oost-Europa kunnen de kans op een winterse periode in Nederland vergroten. Mochten de omstandigheden gunstig worden, dan kan die kou in december ook onze kant op komen. Een garantie op winterweer is het natuurlijk niet, maar het zijn ontwikkelingen om de komende weken goed in de gaten te houden.

7. Seizoensmodellen
Voor de komende winter laten de seizoensmodellen een grotere kans zien op temperaturen boven de gebruikelijke waarden. Dat wijst dus op een overwegend zachte winter. Maar dat betekent zeker niet dat het de hele winter zacht blijft.
Vooral op de kortere termijn zijn er interessante signalen. Zo lijken de zuidwestenwinden in onze omgeving mogelijk minder dominant te zijn tijdens de eerste helft van de maand december. In het begin van december zouden we hierdoor te maken kunnen krijgen met een noorden- of oostenwind. Dat zou de decembermaand, die traditioneel vaak gepaard gaat met zuidwestenwinden en zacht weer, weleens een heel ander karakter kunnen geven. Daarmee mogen we dus nog steeds dromen van een witte kerst! De kans daarop blijft voorlopig nog wel klein. Later in december neemt de kans op een zuidwestenwind namelijk weer toe, waardoor ook zachtere lucht onze kant op kan komen.
Voor januari laten de seizoensmodellen voorlopig een zacht weerbeeld zien, met regelmatig een zuidwestenwind en van tijd tot tijd flink wat neerslag. Voor februari wordt het beeld iets interessanter. Boven het noorden van Europa lijkt zich namelijk koude lucht op te houden. Of die kou uiteindelijk ook onze kant op komt, is nog onzeker. Maar mocht dat gebeuren, dan neemt de kans op een winterse verrassing toe en mogelijk zelfs schaatspret!
Conclusie: kans op serieus en langdurig winterweer klein
Winterliefhebbers hoeven deze winter nog zeker niet af te haken. Vooral op de korte termijn, in december, zijn er al enkele winterse kansen. Maar ook in februari ogen de langetermijnmodellen winters. Toch is de betrouwbaarheid van deze seizoensmodellen beperkt en blijft de kans op een overwegend zachte winter aanzienlijk groter dan de kans op een koude winter met veel ijspret.
In onze maandverwachtingen houden we je op de hoogte over het verloop van de winter.
Hoofdfoto: Hendrik Feenstra
Foto videothumb: Trudy Fortuijn - van Es







