Een weersverwachting gebruiken om te bepalen of je een paraplu nodig hebt is heel normaal. Maar wat als van jouw verwachting het verloop van een oorlog afhangt? Dat overkwam meteoroloog James Stagg in juni 1944. Zijn advies speelde een cruciale rol bij D-Day. Het bijzondere verhaal staat centraal in de film Pressure, die momenteel in de bioscopen draait.
Op 6 juni 1944 begon aan de kust van Normandië een van de grootste militaire operaties uit de geschiedenis. Meer dan 150.000 geallieerde militairen waren betrokken bij de invasie die eigenlijk Operatie Overlord heette, maar we tegenwoordig kennen als D-Day. Het doel was een doorbraak te forceren in het door Nazi-Duitsland bezette West-Europa.
Voor zo'n enorme operatie moest vrijwel alles kloppen. En daarbij was één factor nauwelijks te controleren: het weer.
Waarom was het weer zo belangrijk tijdens D-Day?
De landing stond gepland op 5 juni 1944 vanwege volle maan en springtij. Volle maan was nodig voor het zicht van vliegtuigen en parachutisten, maar springtij was nog belangrijker. De hoge waterstand maakte het strand waarop de geallieerde soldaten konden worden doodgeschoten simpelweg kleiner. Ook waren de zeestromingen gunstiger voor de amfibische schepen tijdens springtij.
Voor de landingen en ook de luchtsteun was rustig weer nodig met goed zicht en een relatief kalme zee. Hier was op 5 juni 1944 echter geen sprake van. Aan de zuidflank van een lagedrukgebied stond er een harde wind, waren er talrijke buien en hoge golven. De operatie moest worden uitgesteld.
James Stagg zag een klein venster in het slechte weer
Stagg stond aan het hoofd van het meteorologenteam die generaal Eisenhower van weersinformatie moesten voorzien. Dat was in 1944 een totaal andere opgave dan tegenwoordig. Er waren geen weersatellieten en geen krachtige computers die meerdere keren per dag gedetailleerde weermodellen konden doorrekenen.
Meteorologen werkten onder meer met waarnemingen van schepen, vliegtuigen en weerstations. Weerkaarten werden met de hand getekend en verschillende groepen meteorologen kwamen bovendien niet altijd tot dezelfde verwachting.
Tussen al die onzekerheid zagen Stagg en zijn collega's na het slechte weer van 5 juni een tijdelijke verbetering voor 6 juni. Het zou nog steeds geen mooie dag worden, maar de omstandigheden leken voldoende te verbeteren om de operatie mogelijk te maken. Op basis van dat advies besloot Eisenhower: de invasie gaat door.
Het weer de komende dagen op de stranden van Normandië:
Perfect weer was het op 6 juni zeker niet
Wie bij een 'geschikt weervenster' denkt aan een kalme zee en strakblauwe lucht, heeft het mis. Ook op D-Day waren de omstandigheden verre van ideaal. Het waaide harder dan verwacht en er was veel lage bewolking. Dat bemoeilijkte verschillende onderdelen van de operatie. Toch was het tijdelijke weervenster voldoende om de invasie uit te voeren.
Het slechte weer had bovendien een onverwacht positief effect. Aan Duitse zijde werd een grote geallieerde aanval onder deze omstandigheden onwaarschijnlijk geacht. Daardoor droeg juist het wisselvallige weer bij aan het verrassingseffect van de landing.
Pressure laat de spanning achter de weersverwachting zien
Meer dan tachtig jaar later staat die bijzondere meteorologische geschiedenis opnieuw in de belangstelling dankzij de film Pressure. De film draait om de dagen voorafgaand aan D-Day en de enorme verantwoordelijkheid die op de schouders van James Stagg rustte.
Andrew Scott speelt Stagg, terwijl Brendan Fraser de rol van generaal Dwight D. Eisenhower vertolkt. In plaats van de veldslag zelf staat vooral de beslissing vóór de invasie centraal: kun je op basis van een onzekere weersverwachting het startsein geven voor een militaire operatie waarvan zeer veel levens afhangen?
Voor weerliefhebbers is vooral interessant hoe anders meteorologie destijds werkte. De film laat zien hoe verschillende meteorologen met beperkte waarnemingen en verschillende methoden tot uiteenlopende verwachtingen konden komen.
