De eerste hazelaars staan nu al in bloei. Door de aanhoudend zeer hoge temperaturen zullen komende week steeds meer struiken in bloei komen. Mensen die gevoelig zijn voor de hazelaar moeten de komende weken dus rekening houden met hooikoortsklachten. Ook de eerste elzen zullen binnenkort in bloei komen. Door de gestegen temperatuur begint het hooikoortsseizoen steeds vaker al in december. Hou dus rekening met hooikoorts in de winter!
November was met een gemiddelde temperatuur van 8,9 graden zeer zacht en ook december zal volgens de verwachting als een zachte maand de boeken in gaan. We hebben deze maand al wel enkele nachten met vorst gehad, maar het vroor slechts licht. De laatste dagen is het zeer zacht met maxima in de dubbele cijfers.
Bloeiende hazelaarstruik in Ede op 16 december 2020. Foto: Arnold van Vliet.
De hazelaar is één van de planten die het effect van de hoge temperaturen in deze tijd van het jaar goed laat zien. Op diverse plaatsen komen de eerste struiken al in bloei. Nu nog vooral in het zuiden en oosten van het land. De mannelijke bloemen, de katjes strekken zich tot langgerekte gele slierten die wapperend in de wind pollen afgeven aan de lucht. De sierlijke maar kleine vrouwelijke bloemen vangen het pollen op waarna de bevruchting plaats vindt. Opvallend is dat aan diverse struiken het blad nog aan takken zit.
Vrouwelijke bloem van de hazelaar. Foto: Paul Busselen.
Komende weken hooikoortsklachten
De afgelopen dagen troffen zowel het Leids Universitair Medisch Centrum als het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond nog geen pollen aan in de pollenvallen die op het dak van de ziekenhuizen staan. Hazelaarpollen is licht allergeen en kan bij naar schatting ruim 30 procent van de hooikoortspatiënten klachten veroorzaken.
De meeste hooikoortsklachten zullen de komende dagen en weken echter veroorzaakt worden door elzenpollen. Het zijn niet de witte en zwarte els die die van nature in Nederland voorkomen die in bloei komen. Het gaat om een kruising tussen twee buitenlandse elzen die vaak langs straten in de steden zijn aangeplant. De elzenpollenconcentratie kan bij droog weer voor de jaarwisseling al oplopen tot honderden pollenkorrels per kubieke meter lucht. Van volgende week maandag tot en met donderdag valt echter geregeld regen, waardoor de lucht schoongespoeld wordt. Tijdens de Kerstdagen lijkt het weer droger te worden en neemt de kans op klachten toe.
Het is voor zowel hooikoortspatiënten als huisartsen en medisch specialisten dus zaak om de komende week bij luchtwegklachten ook te denken aan deze zeer vroege start van het hooikoortsseizoen. In een tijd met veel COVID19 besmettingen kunnen hooikoortsklachten voor bezorgdheid zorgen. Mensen die weten dat ze last van hooikoorts hebben dienen de komende dagen bij verkoudheid ook te denken aan hooikoorts en bij veel klachten hooikoortsmedicatie gebruiken.
Steeds vaker hooikoorts door bloeiende hazelaars met Kerst
De grafiek hieronder laat zien wanneer in de periode 1900 tot en met 1968 de eerste bloeiwaarnemingen van de hazelaar werden doorgegeven. De piek van de eerste bloeiwaarnemingen lag halverwege februari. Deze eeuw ligt de piek een maand eerder. Het is ook duidelijk te zien dat het tegenwoordig steeds normaler wordt dat de eerste hazelaars al voor de jaarwisseling in bloei gezien worden.
Verschil in wanneer de eerste bloeiwaarnemingen van de hazelaar zijn doorgegeven in de jaren 1900 tot en met 1968 en de jaren 2001 tot en met 2020. Voor elk blok van tien dagen staat het percentage waarnemingen weergegeven (Bron: Natuurkalender.nl)
De grafiek hieronder laat mooi zien hoe variabel de gemiddelde eerste bloeiwaarneming is van jaar tot jaar. Bij een gemiddelde wintertemperatuur onder het vriespunt bloeien de hazelaars pas gemiddeld rond 20 maart. De laatste vijf jaar lag de gemiddelde bloeidatum vier keer rond de jaarwisseling. In de winter van 2017/2018 kwam het gemiddelde net voor de jaarwisseling uit.
Relatie tussen de gemiddelde temperatuur in de maanden december tot en met februari en de gemiddelde bloeidatum van de hazelaar (Bron: Natuurkalender.nl)
Dit jaar een recordvroege bloei hazelaar?
Het wordt spannend waar de gemiddelde bloeiwaarneming dit jaar op uit gaat komen. Een record zit er zeker nog in. De lichte vorstperiode van vorige week zou wel eens het in bloei komen versneld kunnen hebben. De kou kan de planten al een signaal gegeven hebben dat de winter al heeft plaats gevonden. Met de aanhoudend hoge temperaturen de komende dagen komen waarschijnlijk steeds meer hazelaars in bloei. De verwachting is nu dat het zeer zachte weer tijdens Kerst verdwijnt. Vanaf dan kunnen we normale temperaturen verwachten. De ontwikkeling van de hazelaars en elzen zal onverminderd doorgaan. Pas in het nieuwe jaar lijkt de kans op echt koud weer toe te nemen.
Geef meldingen van bloeiende hazelaars en elzen door via Natuurkalender.nl.
Tekst: Arnold van Vliet, De Natuurkalender, Wageningen University; Letty de Weger, Leids Universitair Medisch Centrum; Mieke Koenders, Elkerliek Ziekenhuis; Jaco van Wezel, Weeronline
Hoofdfoto: AdobeStock / Jürgen Kottmann
