Bliksem is het gevaarlijkste weersverschijnsel op aarde. Ook al is de kans dat je wordt geraakt bijzonder klein, het kan zeker tot flinke schade leiden. Alleen de inslagen zijn echter schademakend: daarnaast zijn er nog veel meer verschillende soorten bliksem die we boven ons hoofd kunnen waarnemen. We nemen ze hier met je door!
Bliksem: het bekende 'weerlicht'
De meest voorkomende variant van bliksem is het bekende 'geknipper' hoog in de wolken. In de meeste landen komt dit wel eens voor en veel mensen in Nederland zullen ook ongetwijfeld weten waar het over gaat. Op z'n Engels (of Amerikaans) noemen we dit verschijnsel ook wel 'intra-cloud lightning' (ic). Dit is tevens de minst gevaarlijkse soort bliksem die we kennen.
Intra-cloud bliksem bevindt zich uitsluitend in één wolk: het ontlaadt als het ware in dezelfde wolk als waar de ontlading eindigt. Vanaf de grond zien we doorgaans geen felle flitsen of kanalen, maar meer een dof weerlicht. Het gevolg is dat dit type onweer ook nauwelijks geluid geeft. Hooguit is er wat gerommel hoorbaar, omdat het gewoonweg niet om krachtige ontladingen gaat. Heel af en toe komt het voor dat tijdens een periode met ic-onweer er plotseling toch één of twee inslagen tussendoor schieten, maar dat hoeft zeker niet.
Van wolk-naar-wolk ontladingen
Op de foto hierboven zien we een mooi voorbeeld van wolk-naar-wolk bliksem, op z'n Amerikaans ook wel 'cloud to cloud lightning' genaamd (CC). Deze bliksemflitsen uiten zich als vaak langgerekte kanalen die verspringen van de ene naar de andere onweerswolk en in zeldzame gevallen honderden kilometers binnen enkele seconden kunnen afleggen. Het record bedraagt zelfs meer dan 800 kilometer van één enkele bliksemontlading, opgetreden in het zuiden van Amerika.
Zogenaamde CC-ontladingen komen relatief vaak voor bij grotere buienclusters of onweerscomplexen, waar de buienwolken over grote afstand met elkaar verbonden zijn. Het is een soort bliksem dat niet direct gevaar oplevert voor mensen op de grond, al gebeurt het af en toe dat zo'n ontlading de voorbode is van een blikseminslag. In Nederland kunnen we veel fotomateriaal vinden met dit bliksemtype.
De gevaarlijke blikseminslag
Dan rest ons nog een derde soort bliksem aan te halen: de blikseminslag. Op z'n Amerikaans ook wel 'cloud to ground' genoemd (CG). Het zal je niets verbazen dat dit het gevaarlijkste soort bliksem is dat op aarde voorkomt en dat slachtoffers ook altijd met zulk type onweer te maken hadden.
Bij een blikseminslag vindt een krachtige elektrische lading plaats tussen de onweerswolk en het aardoppervlak. Op de inslagplek wordt de lucht vervolgens enorm verhit (tot wel 30.000 graden binnen korte tijd), waarbij uiteraard schade of brand kan ontstaan. Het is niet uitzonderlijk dat bij sterke blikseminslagen een boom uit elkaar spat of dat het dak van een gebouw in brand vliegt. Ondanks dat dit het gevaarlijkste type onweer betreft, is in Nederland slechts 10 tot 15% van alle bliksemontladingen die voorkomen een inslag op aarde. Mede om deze reden worden er eigenlijk hoogst zelden mensen geraakt. Er zijn doorheen het jaar zelfs relatief veel onweersbuien die helemaal geen inslagen produceren.
Een blikseminslag is verder meestal negatief geladen. Deze CG's zijn vaak vertakt (ze bevatten veel kleine zijtakjes) en geven geen luide dreunen of knallen, zoals we dat wel eens meemaken. Gebeurt dat wel, dan gaat het waarschijnlijk om positief geladen inslagen, die behoren tot de krachtigste op aarde. Dit type CG ontlaadt in de wolkentop en schiet doorgaans naast de bui in, op een plek waar op dat moment (nog) geen neerslag valt. De uitdrukking 'een donderslag bij heldere hemel' is dan ook voortgekomen uit dit verschijnsel. Nauwelijks 1% van het aantal blikseminslagen is echter van deze extreme aard.
Let op! Een tip die ik altijd meegeef bij een stukje over onweer is de volgende: ga met onweer in de buurt nóóit douchen of in bad! Bij een eventuele blikseminslag zal elektriciteit namelijk via de waterleidingen naar de aarde worden geleid, waarbij je tijdens het douchen geraakt wordt. Dit komt helaas vaker voor dan je denkt. En hiervoor hoeft de bliksem alleen maar in het dak van je woning of bij de buren in te slaan.
Verder weten wat je met onweersbuien in je nabijheid wel en vooral niet moet doen? Check dan onderstaand artikel:
Zwaar onweer kan onverwachts en snel ontstaan. Lees deze tips voor het geval je wordt overvallen door hevig onweer!
Veelgestelde vragen
De meest voorkomende soorten bliksem zijn intra-cloud bliksem (binnen één wolk), wolk-naar-wolk bliksem en blikseminslagen van wolk naar aarde (blikseminslag).
Intra-cloud bliksem is een ontlading die volledig binnen dezelfde onweerswolk plaatsvindt. Vanaf de grond zie je meestal alleen een dof weerlicht en hoor je weinig of geen onweer.
Nee, wolk-naar-wolk bliksem raakt het aardoppervlak niet en levert daardoor meestal geen direct gevaar op voor mensen op de grond.
Bij een blikseminslag vindt een krachtige elektrische ontlading plaats tussen een onweerswolk en de aarde. Daarbij kan de lucht lokaal tot ongeveer 30.000 graden opwarmen, wat schade en brand kan veroorzaken.
Bij een blikseminslag kan elektriciteit via waterleidingen naar de aarde worden geleid. Daardoor bestaat het risico dat iemand tijdens het douchen of baden wordt geraakt.
